کهن ترین جنگل دنیا

جنگل ابر شاهرود یکی از زیباترین و خوش آب و هواترین جنگل های دنیاست که در ۴۵ ‪ کیلومتری شمال شرقی شاهرود در مسیر جاده آزادشهر و پس از عبور از میان باغات باصفای بسطام بر ورای رشته کوه های دوردست و در امتداد قله ۴۰۰۰ متری شاهوار قرار دارد این جنگل در مجاورت روستای ابر واقع شده و ازآنجا که در اغلب مواقع فضای این جنگل را پوششی از اقیانوسی از ابر فرا گرفته به این نام مشهور است و به باور بسیاری از گردشگران زیباترین چشم انداز طبیعت ایران و جهان محسوب می شود و ارزش آن به عنوان بخشی از میراث طبیعی ایران ‌زمین ، هرگز کمتر از تخت‌جمشید و نقش جهان نیست . تحت تأثیر قرار گرفتن در فضای عرفانی قطبین عالم عرفان سلطان العارفین بایزید بسطامی و شیخ ابوالحسن خرقانی که در ده قرن پیش می گفت : « هر که در این سرای درآید نانش دهید و از ایمانش مپرسید » . جنگل ابر با ۳۵ هزار هکتار وسعت قسمتی از جنگلهای باستانی هیرکانی است جنگل‌های هیرکانی یکی از منحصربه‌فردترین نوع جنگل‌ها در دنیا هستند که همچون نوار سبزی بر شیب‌های شمالی جبال البرز قرار گرفته و سواحل جنوبی دریای خزر را می‌پوشاند. این ناحیه از حوالی آستارا در شمال غرب تا حوالی جنگل ابر در شرق ایران ادامه می‌یابد.جنگل‌های هیرکانی که از دوران ژوراسیک به جای مانده‌اند ، ۷/۳ میلیون هکتار پوشش جنگلی ایران را تشکیل می‌داده‌اند که هم اکنون به ۸/۱ میلیون هکتار تقلیل یافته‌اند. قدمت این جنگل‌ها که جزو بقایای دوران سوم زمین‌شناسی هستند از یک سو و وجود ۸۰ گونه گیاهان چوبی به همراه گونه‌های گیاهی بسیار نادری مانند راش، بلوط، توسکا، نارون، گیلاس وحشی، بارانک، سرخدار، نمدار و غیره از سوی دیگر، نشان می‌دهد که این اراضی می‌توانند همچون موزه زنده‌ای مورد استفاده قرار بگیرند و بطور کلی جنگل ابر به عنوان باریک ترین قسمت از سلسله جبال البرز مرز میان ‌بند بین دو اکوسیستم منطقه نیمه بیابانی و جنگلی است به‌گونه ای که می‌توان در جنگلهای این ناحیه درختان سوزنی برگ را در کنار درختان پهن برگ مشاهده کرد که این امر در گونه‌های جانوری هم تاثیر گذاشته است. از این رو میتوان گفت ارتفاع زیاد جنگل از سطح دریا، پایین بودن درجه حرارت درفصل گرما و وجود چشمه‌سارهای فراوان و پوشش جنگلی متنوع از شاخصه‌های این جنگل است . میزان نزولات جوی در این منطقه بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلی متر و متوسط حداکثر دما ۲۰ و حداقل دما ۶ درجه می باشد از سوی دیگر جنگل ابر در محل تلاقی3‌جریان اقلیمی اصلی غرب و جنوب آسیا، یعنی پرفشارهای سیبری (جریان خشک و سرد) ، پرفشار جنب حاره (جریان گرم و بیابان‌زا) و زبانه‌های اطلس و مدیترانه (جریان معتدل و مرطوب) است. ترکیب این اقالیم متفاوت و متضاد در یک منطقه کوچک جغرافیایی، در جهان کم‌نظیر است.این ترکیب، طی میلیون‌ها سال، ذره ذره و به زحمت توانسته زیست بومی بیافریند که غنای آن موجب شده در شمار ذخایر زیستی کره زمین قرار بگیرد . پارک ملی گلستان ، زیستگاه کوچک‌ترین پستاندار جهان است (حشره‌خوار کوچک) ، منطقه حفاظت شده خوارتوران (یوزپلنگ ایرانی و گورخرآسیایی و بعضی از کم‌نظیرترین گونه‌های جانوری جهان و پوشش گیاهی آن) به عنوان بزرگترین منطقه حفاظت شده خاورمیانه ، منطقه حفاظت شده خوش ییلاق ، منطقه شکار ممنوع تپال در نزدیکی جنگل ابر واقع شده اند که قدیمی‌ترین جنگل جهان تلقی می‌شود ؛ جنگلی که هر درخت آن حامل ۱۰ میلیون شناسه ژنتیک است و به‌واقع در زمینه علوم زیستی یک کتابخانه سبز است .

 

 

 

 

رودخانه اترک

رود اترک از کوه‌های هزار مسجد در خراسان سرچشمه می‌گیرد و در خلیج حسنقلی در کشور ترکمنستان به دریای خزر می‌ریزد.

اترک رودی خروشان و سیل‌گیر با بستر گلی است و با داشتن ۶۶۹ کیلومتر طول پنجمین رودخانه بلند ایران و طولانی‌ترین رودخانه ترکمنستان به شمار می‌آید.

این رود حدود ۲۷،۳۰۰ کیلومتر از اراضی را آبیاری می‌کند، اما به جهت مصرف زیاد آب آن فقط در مواقع سیل تا دریا ادامه می‌یابد.

بخشی از رود اترک در ناحیه چات، پس از اینچه برون به موجب قرارداد آخال در سال ۱۸۸۱ مرز رسمی ایران قاجاری و امپراتوری روسیه شد.

در سال ۱۹۲۶ به موجب قراردادی میان ایران و شوروی قرار شد که حداقل 50 درصد از آب این رودخانه وارد خاک ترکمنستان شود.

منطقه مراوه‌تپه با دارا بودن 5 هزار هکتار مزارع گندم و جو آبی در حاشیه رودخانه اترک، به دلیل شرایط آب و هوایی خاص و استفاده از آب رودخانه اترک برای آبیاری مزارع گندم نقش مهمی در تولید گندم شهرستان کلاله دارد.

این رود حدود ۲۷،۳۰۰ کیلومتر از اراضی را آبیاری می‌کند، اما به جهت مصرف زیاد آب آن فقط در مواقع سیل تا دریا ادامه می‌یابد.

بخشی از رود اترک در ناحیه چات، پس از اینچه برون به موجب قرارداد آخال در سال ۱۸۸۱ مرز رسمی ایران قاجاری و امپراتوری روسیه شد.

در سال ۱۹۲۶ به موجب قراردادی میان ایران و شوروی قرار شد که حداقل 50 درصد از آب این رودخانه وارد خاک ترکمنستان شود.

 

 

 

 

دریاچه بزنگان

دریاچه بزنگان(bazangan)، در حاشیه روستای بزنگان، مرکز دهستان گل بی بی و روستایی از توابع بخش مرزداران شهرستان سرخس، استان خراسان رضوی است. و در فاصله ۱۰۰ کیلومتری شهر سرخس قرار دارد. منطقه سالهاست كه تحت مطالعه ونظارت بوده و اقدامات لازم جهت ارتقاء سطح و تبديل آن به يكي ازمناطق چهارگانه به عمل آمده است.

مشخصات
اين درياچه با وسعتي حدود 500 هكتار( 52 هکتار سطح آبی ) و عمق متوسط 8 متر در 120 كيلومتري شرق مشهد و 4 كيلومتري شرق روستاي بزنگان قرار گرفته است. منطقه داراي آب وهواي گرمسيري بوده و درجه حرارت هوا در تابستان به بيش از 30 درجه و سطح آب درياچه تا 24 درجه سانتيگراد اندازه گيري شده است. منابع تغذيه آبي اين درياچه را تعدادي چشمه سطحي و عمقي و بارندگيهاي سالانه تشكيل مي دهد و بطور متوسط سالانه يك متر نوسان آبي دارد كه عمده ترين عامل كاهش سطح آب تبخير مستقيم مي باشد.

ويژگيهاي درياچه
تشكيل آن بر روي سازندهاي آهكي دوران دوم زمين شناسي كه حاكي از قدمت ايجاد آن مي باشد ارزش مطالعاتي قابل ملاحظه اي را از نظر زمين شناسي و ديرينه شناسي و مطالعات تغيير و تحولات محيطي منطقه درگذشته بوجود آورده است. بزرگترين آبگير طبيعي استان با ويژگي آبهاي دريايي مي باشد. سطح درياچه بخاطر بالابودن املاح آن هيچگاه يخ نمي بندد. وجود طبقات گرمايي كه درياچه را به سه زيستگاه با شرايط و گونه هاي زيستي متفاوت تقسيم نموده است اين پديده منظم گرمايي كه عمدتاً در فصل تابستان در اين درياچه ديده مي شود باعث مي گردد در زمان گرم شدن هوا و بالارفتن درجه حرارت آب در تابستان سه طبقه مشخص گرمايي ايجاد گردد كه طبقه زيرين با حدود يك سوم گرماي سطح آب محيط مناسبي را جهت زندگي ماهيان سرد آبي فراهم مي نمايد.

درياچه در حال حاضر عليرغم نداشتن زيستگاه مناسب پرندگان آبزي ساليانه ميزبان دهها نوع پرنده مهاجر آبزي از انواع اردكها، پليكان، فلامینگو ، قو مي باشد. آنقوت و چنگر از پرندگاني هستند كه در اين درياچه تخم گذاري و زاد و ولد مي نمايند. درياچه از نظر مواد غذايي خودكفا بوده و دوران اليگو تروفيك را پشت سر نهاده و در ابتداي دوران ايو تروفيكي مي باشد.سطح درياچه در گذشته نه چندان دور بيش از دو برابر اندازه فعلي بوده و رسوبگذاري شديد قسمتهاي شمالي را پر و از درياچه جدا نموده است كه در جهت احياء و بهره وري معقول ضروري است مجدداً احياء گردد.عميق ترين نقطه درياچه 12 متر و عمق متوسط آن 8 متر است.

از نظر پوشش گياهي در درياچه جلبكهاي قهوه اي و در سواحل آن گز، پده، كلپوره، باريجه زيره سياه و گياهان يك ساله نظير گرامينه ها قابل مشاهده است.از پرندگان درياچه مي توان مرغابي، حواصیل ، چنگر، آنقوت را نام برد. از نظرليمنولوژيكي و شرايط اكولوژيكي، لب شور بودن آب درياچه، تشكيلات طبقات گرمايي، رسوبگذاري ادوار گذشته و … ارزشهاي مطالعاتي بسياري براي محققين فراهم نموده است.

 

 

 

رودخانه کشف رود

مهمترين آب سطحي سرخس؛ رودخانه تجن است كه از دورترين ايام تاريخي نقش بارزي در توسعه سرخس بهعهده داشته است و همه جغرافينويسان قديم به نحوي از آن ياد كردهاند. رودخانه تجن همانطور كه ذكر آن رفت از تلاقي دو رود كشف رود و هريرود حاصل ميشود. اين دو رود مانند ديگر رودهاي ناحيه بزرگ و دايمي نيستند و در فصول سال با تغيير ميزان ريزش باران داراي نوسانات زيادي است. با اين كه دبي متوسط ساليانه كشف رود در سالهاي مختلف بين 75/0 تا 7/4 متر مكعب در ثانيه متفاوت است ولي ميزان آبدهي اين رودخانه گاه به 675 مترمكعب در ثانيه ميرسد و در اين هنگام زمان پرآبي رودخانه است.

کشف رود نام رودخانه اي است که در گذشته اي نه چندان دور از آن به عنوان يک رودخانه دائمي ياد مي شده است ولي در حال حاضر فاضلاب هاي آلاينده از منابع مختلف به کشف رود ريخته مي شود و زمين هاي کشاورزي اطراف آن نيز با آب آلوده به فاضلاب جاري در همين رود آبياري مي شوند.
فاضلاب صنايع مختلف به طور غيرقانوني به بستر اين رود تخليه مي شوند که از جمله آن ها مي توان به فعاليت هاي شهرک صنعتي توس از تصفيه خانه پرکندآباد يک، فاضلاب صنعتي واحدهاي آبکاري منطقه دهرود، صنايع پوست و چرم همت آباد، واحدهاي قاليشويي منطقه التيمور، فاضلاب خانگي تصفيه خانه اولنگ و پرکندآباد، زه آب هاي کشاورزي حاوي سموم و کودهاي شيميايي و فاضلاب هاي تصفيه نشده مناطق مختلف مشهد اشاره کرد.
کشف رود به عنوان يک رودخانه پر آب که تنها در خاطرات محفوظ مانده است و در مورد دلايل از بين رفتن کشف رود می توان برداشت هاي زياد از سفره هاي آب زيرزميني و خشکسالي هاي پي در پي از حالت يک رودخانه دائمي را نام برد. 
رودخانه از دو تصفيه خانه پرکند آباد 1 و 2 شروع مي شود و در ادامه مسير آن، روان آب هايي از طريق جمع کننده هاي شهري که براي جمع کردن آب باران طراحي شده اند، به آن اضافه مي شوند.
تراکم بالاي جمعيت و مناطق مسکوني در مناطق شمالي شهر مشهد  در اين مناطق امکان حفر چاه وجود نداشته و شبکه جمع آوري فاضلاب شهري نيز براي آنان طراحي نشده است به همين دليل فاضلاب اين منازل به طور غيرقانوني به کشف رود هدايت مي شوند. که متاسفانه بیش از هفت نوع فاضلاب آلاینده از جمله صنعتی، خدماتی، خانگی و ... وارد کشف رود مشهد می‌شود و زمین‌های کشاورزی اطراف این محدوده با فاضلاب جاری در همین رود آبیاری می‌شوند.